دجله كه در عربى آن را المدينة العتيقة گفته‌اند و براى تصرف آن مىبايستى از دجله ، كه خود مانع بزرگى در راه رسيدن به آن بوده ، عبور كنند . و چون به گفتهء تاريخ‌نويسان اسلامى « خزائن كسرى » در اين شهر بوده لذا بزرگترين عمل جنگى هم كه در اين منطقه صورت گرفته و از آن جمله عبور از دجله ، براى تصرف همين شهر بوده و غنايم هنگفتى هم كه به دست ايشان رسيده و تاريخها از آن با شگفتى ياد كرده‌اند بيشتر از همين شهر بوده است « 1 » . دو تسوى گازر و كهن شهر ( المدينة العتيقة ) شامل منطقه‌اى مىشد در كنارهء راست نهروان بين بغداد و مدائن . و هردو از رود نهروان مشروب مىشدند از طريق شاخه‌هاى متعددى كه از كنارهء غربى اين رود جدا مىشده و پس از آبيارى اراضى اينجا در ناحيهء مدائن به دجله مىريخته‌اند . نشانى تسوى كهن‌شهر را در حال حاضر در همين جايى مىدهند كه منطقهء « سلمان پاك » در 30 كيلومترى جنوب بغداد در آن واقع است . دو تسوى كهن‌شهر و گازر در كاوشهاى باستان‌شناسى از مطالعات باستانشناسى اطلاعات بيشترى درباره اين منطقه به دست آورده‌اند . آثار نهرهايى را كه براى آبيارى اين منطقه از نهروان جدا شده بوده در چهار كيلومترى جنوب شهر نهروان يافته‌اند ، و در مسافتى دور تر در فاصله 125 كيلومترى شهر نهروان آثارى را كه در دو طرف مجراى اين نهر يافته‌اند محل سدى مىدانند كه آب نهروان را براى سوار شدن به يكى از همين شاخه‌ها بالا مىبرده و احتمال مىدهند كه اينها آثار همان محلى باشد كه ابن سرابيون آن را ( الشادروان الاعلى ) ناميده ، و محل آن را كمى در جنوب ( مدينة النهروان ) نشان داده است . در جنوب اين سد و در حدود 14 كيلومترى آن بوده كه دو نهر ديگر از جانب راست نهروان جدا مىشده كه در عربى يكى را به نام نهر عليان و ديگرى را به نام نهر الكف خوانده‌اند ، و از آنها هم شاخه‌هاى چندى براى آبيارى اين زمينهاى

--> ( 1 ) . آگاهى بيشتر را در اين‌باره در تاريخ طبرى ، بخش 1 ، ص 2431 - 2451 خواهيد يافت .